Preek van 26 maart 2017

26 maart.5De 40dagentijd op weg naar Pasen is een tijd van bezinning en inkeer. De liturgische kleur van deze periode is dan ook paars, maar vandaag zien we een roze stola bij onze predikant en roze bloemen in de vaas. Dat komt omdat we vandaag precies op het midden zitten van de 40 dagen. Het wit van Pasen doet het paars vandaag rose kleuren. Deze zondag heet officieel: zondag Laetare. Zondag ‘Wees gerust een beetje blij!’

We ontmoeten vandaag op onze reis de Bergense dichter Theo Olthuis en muziek van 26 maart.3Chuck Berry. Maar ook hebben we weer een filmpje van het 40dagen weerbericht. We zijn immers op weg naar de zon van Pasen. Ja, zo werd Christus vroeger vaak genoemd: de Zon van Pasen. Ik breng nog even deze steen in herinnering.
Zie je dat zonnerad rond het kruis? Twee weken geleden heb ik verteld dat soortgelijke stenen in de klassieke oudheid vaak gebruikt werd om aan te geven: hier wonen Christenen, hier ben je veilig! De vraag is dus: hoe veelvuldig schijnt de zon van Pasen ook al in jouw leven en in het mijne? Daarover straks meer in het 40dagen weerbericht.

 

Theo Olthuis26 maart.1
Al een hele poos geleden ontstond het idee om gedichten van Theo Olthuis en plek te geven in één van onze vieringen. Vandaag is het dus zover. Theo heeft een hele lijst met dichtbundels op zijn naam, voor volwassenen maar ook voor kinderen. Theaterstukken en liederen voor o.a Sesamstraat, Herman van Veen en Stef Bos. Vandaag leest Theo zelf zijn teksten voor.

Ruïnekerk
Ooit nestelde zich
de gedachte
in één of ander brein
dat hier op deze plek,
flink opgehoogd,
eens een kerk zou zijn
als sieraad in het landschap,
waar God moeilijk
omheen zou kunnen
en mensen zeker niet.

Wat eeuwen later,
zwaar verminkt
ten dele teruggebouwd,
stroomt het licht
nog onverminderd
door de lege ramen
langs weemoed, preekstoel,
afgepleisterd steen
en verdampte tranen.

Kauwtjes scheren 26 maart.4
om de kleine toren
die geduldig op de tijd past
samen met het carillon;
een kind klimt
op de stenen muur
en springt
met armen wijd
in gras vol krokussen.

Vluchteling
Na alles en dat was veel
de beslissing toch genomen.
En op weg naar ergens ver
uiteindelijk ook nog
ergens aangekomen.
Maar al is hij nu dan hier,
hij weet zich ook nog daar,
waar afscheid nemen
een beproeving was.

Uit een hel ontsprongen
en in een doolhof aangeland,
valt er nog niet veel te vieren.
Opgeslagen in computer en papieren
met om zich heen een vreemde taal,
oefent hij zich dagelijks
in kalm te blijven / af te wachten.
Met het oog op morgen / overmorgen
kalm te blijven en af te wachten.
– Want na alles overleefd,
heeft hij nog net wat dromen over
hoe het hier zou kunnen zijn…

Jesaja 40 : 3 – 11
Eén van de bekendste profetenscholen uit het Oude Testament heet Jesaja. Die naam betekent: “De EEUWIGE brengt redding” De naam Jezus is een afgeleide van die naam Jesaja. We lezen vandaag een passage die vaak gelezen wordt tijdens Advent, dus tijdens de voorbereiding op Kerst. Ik wil straks aantonen, dat deze tekst eigenlijk meer te maken heeft met Pasen en zeker met het verhaal dat we straks lezen over de picknick die spontaan ontstaat bij het meer van Gallilea. Hoe dan ook, we lezen zo een tekst van zeker 2500 jaar oud en de tekst is mooi, beeldrijk, als een gedicht.
Hoor een stem roept:

In de woestijn,- 26 maart.6
bereidt de weg van de Ene;
effent recht door de steppe
een pad voor onze God!-
elk dal moet worden opgetild,
elke berg en heuvel worden geëffend,-
ruig land moet vlak worden,
rotsige helling…rustig dalen.
Dan wordt onthuld de glorie van de Ene,-
alle vlees tezamen, zij zullen zien
dat de mond van de Ene heeft gesproken!

**

Een stem die zegt ‘roep!’,
en ik zeg ‘wát zal ik roepen?’-
alle vlees is als gras
en al onze glorie als een bloem op het veld:
verdorren zal het gras, verwelken de bloem
wanneer de adem van de Ene
erover heeft gewaaid;
voorwaar, als gras is de gemeente!-
gras dat verdort, de bloemen verwelkt

**

Maar het woord van de ENE
houdt stand in eeuwigheid!

Jij, klim op een hoge berg,
Jij, vreugdebode Sion!,
verhef met kracht je stem,
vreugdebode van Jeruzalem,-
verhef je stem en vrees niet!-
zeg tot de steden van Juda:

Zie, hier is uw God!-
zie, de Ene, jullie God zal komen in sterkte
en zijn arm zal de heerschappij voeren;

zie, zijn loon heeft hij bij zich,
zijn werk gaat voor zijn aanschijn uit;
als een herder weidt hij zijn kudde,
met zijn arm brengt hij de lammeren bijeen,
Hij koestert ze en draagt ze
en zorgzaam geleidt hij de ooien.

 

Lieve mensen van G’D,

Dit is een gitaar.26 maart.7 Geen quizje dus vandaag. Iedereen ziet: dit is een gitaar. En dat komt…ik stuitte deze week op een verhaal dat me een paar dagen bezig heeft gehouden. Het verhaal gaat over een jongetje dat woont in een beschieden huisje in New Orleans. Van zijn ouders krijgt hij een gitaar en hij is er helemaal gek van. Urenlang zit hij te spelen, thuis, buiten. Een voorbijganger ziet hem zitten spelen op een bankje bij het spoor. Hij luistert een tijdje en zegt: Jongen, jij bent echt goed op je gitaar. Zijn moeder hoort dat ook en zegt tegen haar zoon: Jongen, als je zo doorgaat, wordt je nog eens beroemd. Mensen zullen in groten getale naar je optredens komen en je kunt hen blij maken en inspireren met jouw muziek. Het jongetje kijkt zijn moeder aan, terwijl hij speelt en hij voelt die woorden zich nestelen in zijn hart. Ja, lieve mensen, wie van jullie weet, wie dat jongetje was? Chuck Berry. En het verhaal dat ik vertelde, is een vrije vertaling van zijn beroemde lied Johnny B. Goode. Misschien leuk om dat even te laten zien.26 maart.8
Johnny verwijst naar de pianist Johnny Johnson met wie Chuck vaak samen speelt. Dat het jongetje Johnny heet is dus een soort eerbetoon aan zijn vriend
De B verwijst naar zijn eigen achternaam: Berry
En Goode verwijst naar Goode avenue in St. Louis. De straat waar Chuck Berry geboren werd.

Mooi vond ik dat. Een moeder die haar zoon iets mee weet te geven voor de rest van zijn leven. Een voorbijganger deed dat ook. Heel mooi! Maar dat van die moeder raakte mij het meest. En ik dacht: heft mijn moeder mij eigenlijk ooit iets gezegd, iets meegegeven, dat al mijn hele leven met me mee gaat? En jij…heeft jouw moeder ooit dingen tegen je gezegd waardoor je leven een bijzondere kleur heeft gekregen? Misschien een aardig idee om het daar straks bij de koffie even met elkaar over te hebben. Ik wil er nu wel iets over vertellen. Vaak heb ik het gevoel dat ik een vaderskind ben en daar zijn ook sterke aanwijzingen voor, maar van mininaal 1 zin van mijn moeder weet ik, dat die mijn leven een belangrijke wending heeft gegeven. 26 maart.9Mijn moeder zei ooit: “Jongen, wat er ook tussen ons gebeurt, het zal nooit tussen ons instaan. Wij zijn een gezin, wij horen bij elkaar. Wat er dus ook voorvalt het gaat nooit zo diep als de liefde tussen jou en mij.” Mooi eigenlijk. Het ontroert me ook. En nu ik dit met jullie deel, besef ik ook hoe diep die zin mijn leven heeft bepaald. Hoe die woorden tot een kracht in mij zijn geworden, maar ook tot een valkuil. Zowel in mijn werk als predikant, maar ook in mijn leven privé. En die kracht vertaalt zich bijvoorbeeld in het feit dat ik niet blijf haken aan nare ervaringen in mijn leven. Je kunt heel goed met mij botsen of me een streek leveren, maar omdat de kerk een gemeenschap is, een groot gezin, daarom zal het nooit tussen ons in staan want de liefde van Christus waarin wij verbonden zijn, gaat dieper dan wat er in het dagelijks leven voor kan vallen. Het klinkt misschien wat hoogdravend, maar ik voel in alles dat het zo bij mij werkt. En ik besef ook dat het naast alle nare trekjes misschien wel één van mijn mooiste eigenschappen is. En tegelijk is het ook mijn valkuil. Want als je blind vaart op de gedachte dat binnen een groep mensen alles nooit dieper gaat dan de liefde van Christus waarmee wij met elkaar verbonden zijn..als je daar blind op vaart, dan ontgaat je wellicht dat anderen dat anders ervaren. Een ander weet misschien niet eens dat de liefde van Christus altijd het zwaarste weegt. Of twijfelt daaraan, omdat hij of zij andere ervaringen heeft. Een ideaal als dit is mooi, maar het kan je ook dictatoriaal maken. Want ik weet het immers zo goed… Misschien gaat dat ook wel op voor de Turkse president Erdogan.26 maart.10 Ik kan me zo voorstellen dat deze president zo vervuld is van zijn oprechte idealen, dat hij niet langer scherp voor ogen heeft dat zijn handelswijze contraproductief is. Zijn liefde voor anderen heeft de gedaante gekregen van dwang en dwingelandij. In plaats van te verbinden stoot hij mensen af. Maar goed, laten we bij de positieve kant blijven. Mijn moeder bedoelde het verbindend en ik geloof ook oprecht dat haar woorden een liefdevol ideaal kunnen zijn in deze kerk. “Wat er ook tussen ons gebeurt, het zal nooit tussen ons instaan. wij horen bij elkaar.” Wij delen immers iets, wij delen de wil om te leven in de liefde van Christus. De liefde zoals Christus die in de praktijk bracht.

Dat brengt ons natuurlijk bij de Bijbelverhalen van vandaag. Ik heb zopas eerst het verhaal verteld van die wonderlijke picknick en daarna hebben we geluisterd naar woorden van Jesaja. Eigenlijk had dat andersom gemoeten, maar dat kon niet om praktische redenen. Daarom even de lezing van Jesaja samengevat op een rijtje.

Een Stem:
bereidt de weg van de ENE
Door verschillen weg nemen
onthul je de glorie van de ENE
Alle mensen zijn als gras
Maar het woord van de ENE
houdt stand in eeuwigheid!
Jij, klim op een hoge berg,
Jij, vreugdebode Sion!,
Zeg: de Ene is jullie God
als een herder weidt hij zijn kudde.

Dit verhaal wordt dus vaak met Advent gelezen en dat is prima, maar zien jullie de overeenkomsten met het verhaal van de spijziging van de 5000? Nee, wacht eerst even de getallensymboliek. Het Evangelieverhaal speelt met cijfers.

5 is een handvol
2 is slechts een telwoord om op 7 te komen
3 verwijst naar de kosmos: hemel, aarde, onderwereld
4 verwijst naar de vier winstreken
7 = 3 + 4 symbool van compleetheid
12 = 3 x 4 symbool van totaliteit
50 = 7 x 7 + 1 Meer dan compleet
5000 = 500 x 10 veel meer dan compleet

Leuk allemaal, maar vooral belangrijk om te beseffen dat het de evangelist Johannes in dit verhaal gaat om een diepere betekenis dan een wonderlijke picknick. Johannes heeft het over delen, zoals ik al aan de kinderen vertelde. Waar gedeeld wordt is altijd genoeg. Maar het vertelt ook: de liefde van Christus mikt op de hele aarde, of nog mooier op de complete kosmos. En met die kennis krijgen de gedichten van Theo Olthuis een nog duidelijker klank. Weet je nog hoe Theo sprak over de onbekende kinderen en over vluchteling:

Uit een hel ontsprongen
en in een doolhof aangeland,
valt er nog niet veel te vieren.
Opgeslagen in computer en papieren
met om zich heen een vreemde taal,
oefent hij zich dagelijks
in kalm te blijven / af te wachten.
Met het oog op morgen / overmorgen
kalm te blijven en af te wachten.
– Want na alles overleefd,
heeft hij nog net wat dromen over
hoe het hier zou kunnen zijn…

Die gedichten raken ons, raken mij in elk geval, omdat het verdriet uit die gedichten botst met het ideaal uit het evangelie. Zoveel onrecht en onmogelijkheden. Prettiger is het om weg te kijken, maar zo veel indrukken stapelen zich langzaam op. Theo dichtte dan ook:

Met ergens in mijn achterhoofd
de dood als blindganger
ben ik graag zo grondig mogelijk hier.
Met beide voeten op een stukje aarde
het leven vierend,
waarin van dag tot dag boven in mijn brein,
onmetelijk magazijn,
zelfs de kleinste dingen zich verzamelen.
Duurzaam en houdbaar
tot onzekere datum.

Goed, die 5000 mensen krijgen allemaal te eten. En mijn vraag was: zien jullie de overeenkomsten tussen Jesaja en het verhaal van de spijziging van de 5000? Het slot is makkelijk: Jezus gaat na de maaltijd in zijn eentje de berg op. Johannes lijkt daarmee te verwijzen naar de vreugdebode in de profetie van Jesaja. En helemaal onderaan: ‘Als een herder weidt hij zijn kudde’. Hij brengt ze naar grazige weiden. Alle 5000.

Dan nog even naar boven: door verschillen weg nemen, onthul je de glorie van de ENE. Iedereen krijgt evenveel. En er wordt niet gekeken: ben jij jood of ben je Romein? Iedereen mag delen in de glorie van de hemel.
En dan misschien wel de belangrijkste zin: Alle mensen zijn als gras. Maar het woord van de ENE  houdt stand in eeuwigheid! Die 5000 zitten allemaal in het gras. Zo staat het er letterlijk. Sommige Bijbelvertalingen hebben het over een weide, maar dat is jammer want dan verlies je de koppeling met Jesaja. Er staat gras. Er staat: er was daar veel gras. En ik zie daarin een verwijzing naar Jesaja. Mensen zijn als gras en ze zitten in dit verhaal in het gras. Maar wat gebeurt er: ze delen. Ze stijgen als het ware uit dat gras omhoog. Ze zijn niet langer gras maar mensen naar G’Ds’ woord. En waarom? Omdat ze delen. Niet alleen Jezus deelt uit. De mensen delen brood en vis met elkaar. En inderdaad, als dat gebeurt stijg je boven je zelf uit en is er altijd voldoende.

Nog één keer Chuck Berry. Opgegroeid als protestantse jongen, later wat op afstand komen te staan. Theo Olthuis zou hem wellicht een ex-protestant noemen. Ik vind dat wel een mooi woord want iemand die zich ex-protestant noemt, identificeert zich ergens toch met onze traditie. Maar goed, Chuck Berry dus. Er is een mooi citaat van hem bekend dat luidt: “Het spirituele zit voor mij in melodieën die ik hoor in een kerkdienst of ergens anders. En dat je die melodieën dan vertaalt of uitwerking laat hebben in je leven. En daar zeker niet terughoudend in te zijn. Je weet immers maar nooit hoe God daarmee verder wil…”

Nou dat heeft Chuck Berry gedaan. Hij deelde zijn muziek met de wereld. En laten wij ook delen. Zoals Theo Olthuis zijn prachtige gedichten met ons deelde. Of zoals mijn moeder haar wijsheid deelde over de liefde. Laten we delen van wat we in huis hebben, zoals Jezus deelde, 5000 mensen, symbool van meer dan compleet. En van mij hebben jullie nog tegoed het lied van Chuck Berry over de gitaar en zijn moeder. Rienk en Emile hadden mij zullen helpen om dat met jullie te delen, maar helaas moest Rienk onverwacht vroeg weg voor zijn opleiding tot piloot. Ja, jullie horen het goed. Maar een verrassing zal het niet zijn, want Rienk is altijd een hoogvlieger geweest. Hoe dan ook: zij kunnen dat lied nu niet spelen. Dus zullen we het moeten doen met een filmpje van Chuck zelf. Wel erg mooi, live uit 1958. En dat het ons mag inspireren om na te denken over belangrijke woorden van moeders in ons leven.

Amen